اهمیت معرفت نفس

برای داشتن بحث علمی روان که مناسب حال افرادی باشد که با مقدمات فلسفی آشنایی ندارند و هم خواننده قادر به فهم و دریافت مطالب باشد، کتاب «معرفت نفس» حضرت علامه حسن‌زاده (حفظه الله تعالی) به عنوان جایگزین مناسبی برای کتاب «نصوص الحکم» به شمار می‌آید؛ زیرا با وجود بیان مباحث عمیق در زمینۀ معرفت نفس و وزن علمی خاص خود، فهم مطالب برای خواننده راحت‌تر است. کتاب مذکور حاصل درس‌های حضرت علامه از سال 1353 (ه.ش) به بعد است که ایشان در ایام تابستان و سایر اوقات که به شهر آمل تشریف می‌بردند در جمع شاگردان ارائه می‌نمودند و سپس به شکل مکتوب تدوین کردند.

در آموزه‌های دینی تعابیر متعددی وارد شده مبنی بر اینکه راه خداشناسی از خودشناسی شروع می‌شود؛ از جمله حدیث معروف «مَن عرف نفسه فقد عرف ربه»[1]. هر چند ممکن است برخی اشکال کنند که چنین حدیثی از معصوم : صادر نشده است اما در این زمینه باید توجه داشت که حتی با پذیرش عدم صدور چنین حدیثی و عدم وجود عین این عبارت در روایات، مضمون این عبارت در روایات آمده است؛ چنانچه حضرت رسول اکرم 6 فرموده است: «أعلمکم بربّه أعرفکم بنفسه»[2]؛ یعنی عالم‌ترین شما به نفس خودش، عارف‌ترین است نسبت به پروردگارش. یا در عبارتی دیگر معصوم:فرموده است: «معرفةُ النفس أنفع المعارف»[3]. از مجموع این بیانات استفاده می‌شود که اگر انسان خودش را بشناسد، توانسته خدای خود را هم بهتر بشناسد و چون راه خداشناسی از خودشناسی شروع می‌شود لذا حکما، فلاسفه و بزرگان به معرفت نفس اهتمام خاصی داشتند. از جملۀ این بزرگان حضرت علامه حسن‌زاده (حفظه الله تعالی) که نتیجۀ کوشش او کتاب «معرفت النفس» شده که مشتمل بر صد و پنجاه درس می‌باشد.

[1]. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج2، ص32.
[2]. حسین بن محمد (راغب اصفهانی)، الذریعة إلی مکارم الشریعة، ص24.
[3]. محمّد ری‌شهری، میزان الحکمة، حدیث 11903.
ava
آگوست 25, 2021