مرتبۀ وجودی مادّۀ اُولی(بخشی از کتاب ماتریالیسم)

بعد از شناخت مادّۀ اُولی ارزش وجودی و رتبه وجودی آن را مورد ملاحظه قرار می‌دهیم. هر موجودی از یک رتبه‌ای برخوردار است؛ گاهی موجودی دارای وجود شدید، گاهی ضعیف و گاهی متوسط است. وجود باری‌تعالی در نهایت شدّت است. از باری‌تعالی که تنزّل نمائیم، وجود عقل اول است که به لحاظ شدّت وجودی مثل وجود باری‌تعالی نیست ولی بالاخره وجودش نسبت به بقیۀ موجودات شدیدتر است. انسان در مقابل حیوان از وجود شدیدتری برخوردار است و حیوان هم که نسبت به نبات و آن هم نسبت به جماد از وجودش شدیدتر است.

پس موجودات در این نظام هستی هر کدام برای خود رتبۀ خاصی دارند. مادّۀ اُولی، نازل‌ترین مراتب وجود است؛ به گونه‌ای که حضرت علامه حسن‌زاده (حفظه الله تعالی) می‌فرمود استاد ما علامه شعرانی وقتی می‌خواست مادّۀ اُولی و هیولای اُولی را بیان کند، سه بار کلمۀ «أنزل» را بر زبان جاری می‌کرد؛ گویا سر مرز وجود  و عدم قرار گرفته است که اگر تکانش بدهید می‌شود عدم. اولین چیزی که از مرحلۀ عدم پا به عرصۀ وجود می‌گذارد مادّۀ اُولی است؛ لذا گفته‌اندکه مادّۀ اُولی قوّۀ محض است و هیچ فعلیتی ندارد مگر در قوّه بودن که قوّه هم یعنی پذیرش و پذیرا بودن. اگر در اینجا بخواهیم نسبت ‌سنجی کنیم می‌گوییم مادّۀ اُولی نازلترین مرتبۀ وجود است و دیگر در عالَم هستی نازلتر از آن نداریم.

حمیدرضا عالی
سپتامبر 13, 2021